11 Tetor 2026

Është tema kryesore në Panairin e Librit  në Frankfurt: në çfarë mase do ta ndryshojë inteligjenca artificiale sektorin e botimeve, dhe në çfarë mase ky ndryshim mund të rregullohet ende? Në sfondin e paralajmërimeve për rreziqet afatgjata që kjo teknologji paraqet për njerëzimin në tërësi, debate të tilla mund të duken me rëndësi të vogël. Megjithatë, në realitet, këto janë çështje shumë specifike: mbrojtja e të drejtave të autorit, fuqia e kompanive të mëdha të teknologjisë dhe e ardhmja e punës krijuese. Shumë nga të përfshirët bien dakord se masat politike të ndërmarra deri tani nuk janë të mjaftueshme.

Këtë vit, në debat është shtuar një aspekt tjetër, një që është më urgjent se në vitet e mëparshme: a jemi ende në gjendje të dallojmë kur një tekst është shkruar me ndihmën e inteligjencës artificiale? A mund të provohet kjo fare?Skandali aktual letrar  që rrethon autorin haitian-kanadez Thélyson Orélien thekson sa urgjente është kjo çështje. Romani i tij i parë, “C’était ça ou mourir”, u botua në Kanada në pranverë dhe në Francë në fund të verës. Një histori për migracionin që është lavdëruar në mënyrë universale, me të drejtat e shitura në më shumë se 20 gjuhë, dhe që figuron në listën e shkurtër për çmimin prestigjioz Prix Goncourt.

Por papritmas kanë dalë pretendime se libri është shkruar pothuajse tërësisht nga inteligjenca artificiale. Ylli letrar Orélien papritmas po etiketohet si mashtrues, megjithatë ai i mohon të gjitha akuzat. Nominimi për Çmimin Goncourt… i tërhequr. Kujt t’i besojmë tani: autorit apo inteligjencës artificiale që pretendon se ka identifikuar inteligjencën artificiale?

Kur origjina e teksteve bëhet e pasigurt

‘Do të na duhet të jetojmë me dyshimin,’ thotë Hannes Bajohr, Profesor i Studimeve Gjermane në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley. Ai ka kaluar vite duke studiuar se si inteligjenca artificiale po transformon si shkrimin ashtu edhe leximin. Parashikimi i tij: nëse nuk do të jetë më e mundur të përcaktohet me besueshmëri origjina e teksteve, do të na duhet t’i vlerësojmë ato në një mënyrë tjetër. E vetmja gjë që do të ketë rëndësi do të jetë cilësia e tyre, dhe jo më pyetja nëse në hartimin e tyre është përdorur inteligjenca artificiale.

Nina George, një autore më shumë shitje dhe presidente nderi e Këshillit Evropian të Shkrimtarëve, nuk është e gatshme të pajtohet me këtë. Në Panairin e Librit të Frankfurtit, ajo u nderua me Çmimin Friedrich Perthes për angazhimin e saj, ndër të tjera, në çështjen e inteligjencës artificiale dhe të të drejtave të autorit. George ka folur në Parlamentin Evropian, si dhe në Bundestag, dhe flet e shkruan pa u lodhur për rreziqet e modeleve të inteligjencës artificiale. “Është perverse,” thotë ajo, “që një autor papritmas të duhet të provojë se shkrimi i tij është njerëzor.” Për të, fokusi i fushatës së saj mbetet mentaliteti “vetëshërbimit” i korporatave të mëdha dhe mbrojtja e të drejtave të autorit.

A mund të bëhen të gjithë autorë falë inteligjencës artificiale?

Po kur autori nuk e sheh inteligjencën artificiale si armik, por si një mjet që e bën shkrimin më të lehtë? Autori dhe artisti amerikan Luke Stoffel ka përdorur me qëllim inteligjencën artificiale në kujtimet e tij ‘How To Win One Million Dollars and Shit Glitter’ dhe e ka pranuar këtë hapur. “Jam disleksik,” thotë ai në një intervistë me video, “gjithmonë kam shkruar dhe kam përfytyruar histori, por kurrë nuk kam guxuar të bëj më shumë me to.” Ishte IA që i mundësoi atij të realizonte ëndrrën e tij, duke i treguar pikat e dobëta në tekstin e tij dhe duke sugjeruar një koncept marketingu që me të vërtetë funksionoi. Shpërblimi: në maj 2026, ai mori një çmim nga Shoqata e Botuesve të Pavarur (IBPA) për librin.

Për shkrimtarjen sudafrikane Coral Hart, inteligjenca artificiale është madje themeli i modelit të saj të biznesit. Me pseudonime të ndryshme, ajo boton më shumë se 200 romane të ndryshme çdo vit: romanca, trillerë dhe mistere, të gjitha të botuara vetë. Ajo e sheh veten si krijuesen e ideve, si korrigjuese dhe redaktore. Edhe pse asnjë prej tyre ende nuk ka qenë bestseller, biznesi është fitimprurës. Në total, sipas autores, ajo arrin më shumë se 5000 njerëz me secilin nga librat e saj.

 Shumë shtëpi botuese ka kohë që punojnë me inteligjencë artificiale

Autori me bazë në Nju Jork, Luke Stoffel, e konsideron këtë tërë debat hipokrit. Ai thotë se shumë shtëpi botuese ka kohë që punojnë me inteligjencë artificiale. Dhe ai është i bindur: ‘Pikërisht në këtë çast po shtypset një bestseller me miliona kopje që është krijuar me ndihmën e inteligjencës artificiale. Autori nuk do ta pranojë dhe pastaj do të shpërthejë një skandal.’ Është mjaft e mundur që skandali që rrethon Thélyson Orélien të jetë pikërisht ky rast. Por ndoshta nuk do ta marrim kurrë vesh.

Dhe kështu vazhdon për momentin lufta kundër gjigantëve të teknologjisë, ndërsa ata, nga ana e tyre, aktualisht janë të shqetësuar për humbjen e kontrollit. Në fillim të panairit, Shoqata Gjermane e Shitësve të Librit lëshoi një apel drejtuar politikanëve në Berlin dhe Bruksel që të rregullojnë inteligjencën artificiale më rreptësisht se kurrë më parë. 140 botues tashmë e kanë nënshkruar atë. Por ai nuk është gjë tjetër veçse një apel i thjeshtë. Dhe padyshim që në të ardhmen do të vazhdojë debati mbi atë se çfarë lejohen të bëjnë autorët vetë kur përdorin inteligjencë artificiale./DW